«شب فرشاد مومنی» / عابدی جعفری: با هر تب اقتصاد ایران، فرشاد مومنی هم تب می‌کرد

در آیین بزرگداشت دکتر فرشاد مومنی، استاد دانشگاه و اقتصاددان نهادگرا، سخنرانان این مراسم، هفت دهه تلاش علمی، اخلاقی و اجتماعی او را ستودند؛ چهره‌ای که به گفته‌ دکتر حسن عابدی جعفری، سراسر زندگی‌اش مصداق پیوند نظریه با عمل، و علم با تعهد اجتماعی بوده است.

عابدی جعفری با اشاره به حضور مومنی در بطن تجربه‌ اجرایی دهه نخست انقلاب گفت: او از جمله نیروهایی بود که صداقت، کارآمدی، حمایت از تولید ملی و سلامت اداری را نه در شعار، که در عمل تجربه کرد و بعدها کوشید آن تجربه‌ها را مستند و منتقل کند و تاسیس موسسه دین و اقتصاد تلاشی بود برای حفاظت از میراث فکری و اخلاقی آن دوران؛ ظرفی برای تداوم گفتمان عدالت‌محور در دل تحولات متناقض دهه‌های بعد. مومنی همواره دغدغه‌ای فراتر از مرزهای دانشگاه داشت: او نه فقط اقتصاد را می‌فهمید، که با آن زندگی می‌کرد؛ درد مردم را می‌شنید و از رنج ساختاری اقتصاد ایران، بی‌قرار می‌شد.

دکتر محمدرضا واعظ مهدوی نیز با مرور بخشی از تاریخ انقلاب اسلامی و حضور مومنی در حلقه‌های اندیشه‌محور آن دوران، گفت: او جریان اصیل هدایت‌گر را از جریانات پوپولیستی، رانت‌جو و ظاهرساز جدا کرد.عصاره اندیشه دکتر مومنی، مبارزه با نابرابری‌های اجتماعی است؛ نابرابری‌هایی که او آن‌ها را تهدیدی برای تمدن بشر می‌دانست.

با هر تب اقتصاد، فرشاد مومنی هم تب می‌کرد

به گزارش جماران، در هشتصد و پنجاه و ششمین شب از شب‌های بخارا که به بزرگداشت دکتر فرشاد مومنی، اقتصاددان برجسته اختصاص یافت، در مراسم نکوداشتی که با همکاری مجله بخارا و دانشگاه علامه طباطبایی، با عنوان «شب فرشاد مومنی» برگزار شد، دکتر حسن عابدی جعفری، استاد دانشگاه و وزیر بازرگانی در دوره دفاع مقدس، طی سخنانی ضمن قدردانی از برگزارکنندگان این نشست گفت: سپاس قلبی خود را نسبت به برگزاری این مراسم ابراز می‌کنم و هفتادسالگی جناب آقای دکتر فرشاد مومنی، برادر عزیزم، را تبریک می گویم. این مناسبت، صرفا جشن تولد نیست، بلکه تجلیل از هفتاد سال عمر پربار علمی، فکری و اجتماعی ایشان نیز به شمار می‌رود. کسانی که دکتر فرشاد مومنی را از نزدیک می‌شناسند و با ایشان  هم‌زیستی علمی و اجتماعی داشته‌اند، گواهی می دهند که هر گاه نام ایشان به میان می آید، نام بزرگان دیگری نیز با نام ایشان همراه می شود؛ شخصیت‌هایی چون شهید بزرگوار آیت‌الله دکتر سیدمحمدحسین بهشتی، مرحوم مهندس میرمصطفی عالی‌نسب، و مهندس میر‌حسین موسوی. نام بزرگان دیگری که در دهه نخست انقلاب و یا دهه پیش از انقلاب با ایشان بودند نیز مطرح می شود.

او ادامه داد: بزرگانی که از آنها نام برده شد، به نوعی نقش‌های کلیدی در هدایت دینی، تشکیلاتی و سیاست گذاری اقتصاد ملی و مدیریت کلان و اجرایی کشور ایفا کردند و در سخت‌ترین سال‌هایی که بر کشور ما گذشته است، یعنی در دهه اول انقلاب، آقای مومنی در کنار آنها بوده است. دکتر مومنی در آن دوران از نزدیک با این شخصیت‌ها همکاری داشت و خود نیز همواره با تواضع اذعان کرده‌اند که بسیار از آنان آموخته و خود را مدیون‌شان می‌دانند.

عابدی جعفری دهه نخست انقلاب را فصل نخست زندگی کاری دکتر مومنی توصیف کرد و افزود: کارنامه بسیار درخشان ایشان در آن سال‌ها، همواره به‌عنوان نمادی از کارآمدی دولت، پاک‌ زیستی بی ‌نظیر کارگزاران حکومت، حمایت جانانه از تولید ملی، تأمین شرافتمندانه معیشت مردم، حفظ متغیرهای کلان اقتصادی و جذب حداکثر اعتماد عمومی و سرمایه های اجتماعی در تاریخ کشور ثبت خواهد شد.

تاسیس موسسه دین و اقتصاد؛ تلاشی برای حفظ میراث انقلاب در اندیشه و عمل

وی خاطرنشان کرد: با پایان یافتن آن دوره طلایی، فصل تازه‌ای در حیات علمی و اجتماعی برادر عزیزمان، دکتر مومنی آغاز شد؛ فصلی که عمدتا در دانشگاه و در میان همکاران دانشگاهی، اساتید و دانشجویان شکل گرفت و ادامه یافت. بی‌تردید، نقش دکتر مومنی در ارتقای گفتمان اقتصاد ملی و عدالت‌محور، جایگاهی ویژه در فضای علمی کشور دارد.

تاسیس نهادی برای ایستادگی مقابل فراموشی

در ادامه عابدی جعفری به زاویه‌ای کمتر پرداخته‌شده از حیات علمی و اجتماعی دکتر مومنی پرداخت که به گفته او در جمع دانشگاهیان و نخبگان فکری، مرور آن ضرورتی مضاعف دارد و افزود: با پایان یافتن دهه نخست انقلاب، دغدغه حفظ میراثی که در آن دوره شکل گرفت در میان کسانی که آن دوران را از نزدیک لمس کرده بودند، به‌شدت احساس می‌شد. شاید بیش از همه، این دغدغه در وجود دکتر مومنی جاری بود؛ نگرانی از اینکه چگونه می‌توان این میراث ملی و اسلامی از تجربه انقلاب را حفظ کرد، تداوم بخشید و از آن دفاع کرد. این دغدغه بود که دکتر مومنی را بر آن داشت تا نهادی را پایه‌گذاری کند که بتواند ظرفی برای حفظ و انتقال این اندیشه و تجربه باشد. نشانه‌هایی که از اواخر دهه ۶۰ و به‌ ویژه در دهه ۷۰ شمسی بروز کرد و آشکار شد، این نگرانی را کاملا تایید می‌کرد.

وزیر بازرگانی دولت دوران جنگ ضمن اشاره به همراهی گروهی از اندیشمندان و یاران نزدیک مومنی با ایشان، افزود: تحت رهبری ایشان و با زحمات فراوان، در همکاری جمعی از دوستان که برخی از آنان در همین محفل حضور دارند، مؤسسه‌ای را بنیان نهادند که هدف آن، حفظ و بسط آن اندیشه و تجربه تاریخی بود. این موسسه با نام «موسسه مطالعات و پژوهش‌های دین و اقتصاد» در سال ۱۳۷۸ شکل گرفت و نگرش نهادگرایانه دکتر مومنی از همان زمان در طراحی این مؤسسه آغاز شد و این موسسه نه ‌تنها ظرفی برای اندیشه، بلکه ظرفیتی برای رسالتی عظیم بود.

به گفته عابدی جعفری؛ اقدامات مؤسسه، از جمله تأسیس یک انتشارات مستقل، راه‌اندازی نشریه‌ای با عنوان جامعه و اقتصاد، موسسه نشر نهادگرا، برگزاری سلسله نشست‌های هفتگی، انتشار کتاب‌ها و مقالات متعدد، و انجام گفت‌وگوها  مصاحبه های متعدد، همه بستری برای حفظ و توسعه آن گفتمان و اندیشه اصیل بود.

او افزود: این مؤسسه از یک سو مؤسسه‌ای دینی بود و از سوی دیگر، دانشی. یعنی تلاش داشت دستگاهی اندیشگی بسازد که هم‌زمان بتواند از مبانی دینی بزرگان و اندیشمندانی چون شهید دکتر بهشتی و مهندس عالی‌نسب بهره‌ گیرد و هم در تعامل با جریان‌های علمی که در لبه دانش توسعه روز، در ایران و جهان، حرکت می کردند، قرار داشته باشد تا این دستگاه اندیشگی برساخته شود و بر اساس آن، بتوان این میراث را حفظ کرد و توسعه نهادگرا در ایران را ادامه داد.

عابدی جعفری تاکید کرد: دانش عمیق برادرمان، دکتر مومنی، حضور در متن اقتصاد ایران و شناخت ریشه‌های بیماری اقتصاد ایران، چه در عرصه تدریس و چه در پژوهش، نقش مهمی در کارآمدی این موسسه داشت. هر گاه اقتصاد ایران تب می کرد، حقیقتا دکتر مومنی هم تب می کرد و برای درمان بیماری اقتصاد می کوشید. برای دکتر مومنی، جنبه های پیش گیرانه از ابتلا به بیماری های اقتصاد مهم بود و همواره نسبت به سیاستگذاریهایی که در این اقتصاد می شد، حساس بودند و توصیه هایی مشفقانه داشتند. گزارشها را مطالعه می کردند، نشست کارشناسی می گذاشتند و نکاتی را گوشزد می کردند.

وی افزود: اگر سیاست ها ، منطبق با آنچه که به نفع اقتصاد ایران تلقی نمی شد، آغاز گفت و گوهای انتقادی بود. شجاعت دکتر مومنی در نقد سیاست‌های ناصواب، پیش از اجرا و یا در حین آن، ویژگی ممتاز اوست و اگر امروز از جناب دکتر فرشاد مومنی به‌عنوان یک فرهیخته تجلیل می‌کنیم، در حقیقت، فرهیختگی را تکریم کرده‌ایم و اگر از شجاعت ایشان در نقد یاد می‌کنیم، باید گفت که نقادی را سپاس گفته‌ایم.