تحول شاخص های توسعه و جایگاه ایران در آن – حسین رجب پور

چکیده

تحولات مفهومی توسعه با تحول روش های سنجش توسعه نیز همراه بوده اند. در حالی که توسعه در آغازین سال های پس از جنگ جهانی دوم با محوریت موضوعاتی نظیر انباشت سرمایه و رشد اقتصادی دنبال می شد، در سال های اخیر مفهوم توسعه هرچه بیشتر مفهومی چند جانبه با ابعاد کیفی و نهادی دیده شده که از فرایندی پیچیده و غیرخطی پیروی می کند. همچنین تحول در شاخص های سنجش توسعه نیز رخ داده است. این شاخص ها از تمرکز برعملکرد اقتصادی جوامع و همبسته دیدن ابعاد رفاهی توسعه با سطح فعالیت های اقتصادی به سمت در برگرفتن تغییرات کیفی (مانند تحول فناوری) در فرایند توسعه و گذار از تقلیل ملاحظات رفاهی توسعه به سنجش استاندارد زندگی، به سنجش کیفیت زندگی و نیز به زیستی ذهنی سوق یافته است. با عطف توجه به وضیعت توسعه در ایران، سند چشم انداز بیست ساله جمهوری اسلامی، هدف گذاری مشخصی را در زمینه رفع عقب ماندگی باعنوان دست یابی به جایگاه اول منطقه در زمنیه های اقتصادی، علمی و فناوری تا افق 1404 مطرح ساخته است. این در حالی است که بررسی جایگاه ایران نسبت به رقبای منطقه ای با توجه به شاخص های مختلف توسعه نشان می دهد که عقب ماندگی ایران نسبت به رقبای منطقه ای نه تنها کاهش نیافته بلکه افزایش یافته است. این شاخص ها همچنین نشان می دهد که سطح کیفی عملکرد اقتصادی، کیفیت دولت (که لازمه پیش برد توسعه است) و نیز ارزیابی ذهنی مردم ایران از کیفیت زندگی خود با شدتی حتی بیشتر از سایر ابعاد کاهش یافته و عقب ماندگی ایران در این حوزه ها نسبت به رقبای حتی شدیدتر شده است. براین اساس به نظر می رسد پیش از رفع عقب ماندگی می یابد درکی عمیق تر و همه جانبه تر از بایسته ها و لوازم توسعه میان برنامه ریزان و سیاست گذاران توسعه کشور حاکم شود.

کلید واژه : نوسعه اقتصادی، شاخص های توسعه، سند چشم انداز بیست ساله حکمرانی خوب، پیچیدگی اقتصادی، کیفیت زندگی